အားလုံးပဲ မဂၤလာပါ။
ကြၽန္ေတာ္ကေတာ့ Spiceworks Myanmar မွာ အလုပ္လုပ္ကိုင္လ်က္ ရွိေသာ ေဌးမင္းေခါင္ ျဖစ္ပါတယ္။ ယေန႔ ကြၽန္ေတာ္ တင္ျပေပးခ်င္တဲ့ အေၾကာင္းအရာကေတာ့ hypertension (ေသြးတိုးျခင္း) ျဖစ္ပါတယ္။ က်န္းမားေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အေၾကာင္းအရာမို႔ အမွားပါခဲ့လွ်င္ နားလည္ေပးဖို႔နဲ႔ မွားတာ ပါခဲ့လွ်င္ ေထာက္ျပေပးဖို႔ ဦးစြာပထမ ေတာင္းဆိုခ်င္ပါတယ္။

BP ဆိုတာ ဘာလဲ။
BP ဆိုတာ Blood Pressure လို႔ေခၚတဲ့ ေသြးေပါင္ျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးေပါင္အတက္အက် ျပႆနာက ယေန႔လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ျဖစ္ေနတတ္ၿပီး သုံးဦးမွာ တစ္ဦးျဖစ္ေနပါတယ္။ အေမရိကန္မွာဆို အ႐ြယ္ေရာက္ၿပီးသူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ေသြးေပါင္ရွိေနၿပီး တစ္ဝက္ေလာက္က ေသြးေပါင္ကို ထိန္းခ်ဳပ္လို႔ ရႏိုင္ေသးတဲ့ အေျခအေနမွာ ရွိေနပါတယ္။ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ၃၀ ေနာက္ပိုင္းနဲ႔ ၄၀ မတိုင္ခင္မွာ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ အခုေနာက္ပိုင္း ကေလးေတြမွာလည္း ျဖစ္တာေတြ႕ေနရပါတယ္။ ေသြးေပါင္ဆိုတာ ႏွလုံးက ညစ္ထုတ္လိုက္တဲ့ အားကို ေသြးေၾကာေလးေတြေပၚ သက္ေရာက္တဲ့အားကို ဆိုလိုပါတယ္။ ေသြးေပါင္ျမင့္ျခင္း (high blood pressure) တစ္နည္းအားျဖင့္ hypertension လို႔လည္း ေခၚပါတယ္။

ေသြးေပါင္ အေပၚေသြးနဲ႔ ေအာက္ေသြး
ေသြးေပါင္ကို အေပၚေသြးနဲ႔ ေအာက္ေသြးဆိုၿပီး ကိန္းဂဏန္း ႏွစ္ခု ရွိပါတယ္။ အေပၚေသြးဆိုတာ ႏွလုံးက ညစ္ထုတ္လိုက္တဲ့ အား(တစ္နည္းအားျဖင့္ the systolic pressure) ျဖစ္ၿပီး သူက ကိန္းဂဏန္းႏွစ္ခုမွာဆို သူက အၿမဲမ်ားတတ္ၿပီး ေအာက္ေသြးကေတာ့ ႏွလုံးက ညစ္ထုတ္ၿပီး နားတဲ့အခ်ိန္ ေသြးျပန္ေၾကာမွာ သက္ေရာက္တဲ့ အားကို ဆိုလိုပါတယ္။ ပုံမွန္ေသြးေပါင္က ၁၂၀/၈၀ ျဖစ္ၿပီး ၁၃၀/၈၀ ဆို Stage 1 လို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္။ ၁၄၀/၉၀ ဆို Stage 2 လို႔ သတ္မွတ္ၿပီး ၁၈၀/၁၁၀ ဆိုလွ်င္ေတာ့ သင္ဟာ ေဆးခန္း (သို႔) ေဆး႐ုံကို သြားဖို႔ လိုလာပါၿပီ။ အဲ့ဒီလို ျမင့္လာတာကို hypertensive crisis ေသြးတိုးေရာဂါလို႔ ေခၚပါတယ္။ ၁၂၀/၈၀ ကေန ၁၂၈/၈၉ အထိကို pre-hypertension လို႔ ေခၚၿပီး ေသြးေပါင္ရွိတယ္လို႔ မသတ္မွတ္ေသးပါဘူး။

ေသြးေပါင္ ျပႆနာ (သို႔) အသံတိတ္ လူသတ္သမား
BP က ဘာေၾကာင့္ အေရးႀကီးတာလဲ။ ေသြးတိုးေရာဂါကို ေစာလ်င္စြာ သိရွိဖို႔က အလြန္ အေရးႀကီးပါတယ္။ သူသည္ silent killer လို႔ ေခၚၿပီး လကၡဏာ တစ္စုံတစ္ရာ မျပတတ္ပါဘူး။ သူဟာဆိုလွ်င္ ႏွလုံးေရာဂါ၊ ေရွာ့ရသည္အထိ ျဖစ္ႏိုင္ၿပီး အျခား က်န္းမာေရးျပႆနာမ်ားစြာကို ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။ ၂၀၁၃ စစ္တမ္းအရ အေမရိကန္မွာ လူေပါင္း ၃၆၀၀၀၀ ခန္႔ဟာ ေသြးေပါင္ေၾကာင့္ ေသဆုံးခဲ့ပါတယ္။ ေသြးတိုးတာသည္ မည့္သည့္ လကၡဏာမွ မျပဘဲလည္း ရွိတတ္ပါတယ္။ ျမန္မာလူမ်ိဳး အမ်ားစုဟာ ေခါင္းမူးမွ၊ ေနလို႔ မေကာင္းေတာ့မွ ေသြးတိုးတယ္လို႔ ထင္တတ္ၾကၿပီး တကယ္တမ္းက မည္သည့္ လကၡဏာမွ မျပဘဲနဲ႔လည္း ရွိေနတတ္ပါတယ္။ ေသြးတိုးပါက ေခါင္းနည္းနည္းမူးတာ၊ ေမာတာ၊ ပင္ပန္းတာ၊ ရင္တုန္တာေတြ ျပေလ့ရွိၿပီး ထိုလကၡဏာေတြဟာလည္း ေသြးတိုးေရာဂါျဖစ္ၿပီး အခ်ိန္အတိုင္းအတာ တစ္ခုကို ေရာက္မွ ျပေလ့ရွိပါတယ္။ မိမိမ်ိဳး႐ိုးထဲတြင္ ေက်ာက္ကပ္ထဲမွာ ေရအိတ္တည္တာ၊ ေသြးတိုးေရာဂါရွိေနမယ္ဆိုလွ်င္ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ ပုံမွန္တိုင္းသင့္ပါတယ္။ လကၡဏာ မျပသည့္တိုင္ ေသြးေပါင္ဟာ တျဖည္းျဖည္းတိုးလာၿပီး သင့္ ေသြးေၾကာနဲ႔ ကိုယ္အဂၤါ အစိတ္အပိုင္းမ်ားကို ထိခိုက္ေစႏိုင္ၿပီး အထူးသျဖင့္ ဦးေႏွာက္၊ ႏွလုံး၊ မ်က္လုံး ႏွင့္ ေက်ာက္ကပ္မ်ားကို ထိခိုက္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အ႐ြယ္ေရာက္ၿပီးသူတိုင္း ေသြးေပါင္ပုံမွန္တိုင္းသင့္ပါတယ္။
ေသြးတိုးတာကို ဘာေၾကာင့္ အသံတိတ္ လူသတ္သမားလို႔ ေခၚသလဲ။

ေသြးတိုးျဖစ္လာပါက-
ႏွလုံးႏွင့္ပတ္သက္၍
ရင္ဘက္ေအာင့္ျခင္း
အသက္ရႈမဝျခင္း
႐ုတ္တရက္ စကားေျပာရတာ ခက္လာျခင္း
လႈပ္ရွားရတာ၊ လမ္းေလွ်ာက္ရတာ ခက္လာျခင္း
ကိုယ့္ကိုယ္ကို မထိန္းႏိုင္ျခင္း၊ ယိမ္းယိုင္လာျခင္း
ျဖစ္လာတတ္ပါတယ္။

ေက်ာက္ကပ္ျပႆနာမွာဆိုလွ်င္ ဆီးထဲတြင္ protein မ်ားလာျခင္းျဖစ္လာတတ္ၿပီး အဲ့ဒီလို ျဖစ္လာပါက ဆရာဝန္ႏွင့္ ေရရွည္ စစ္ေဆးသင့္ပါတယ္။
မ်က္လုံး ႐ုတ္တရက္ ေဝဝါးလာျခင္း၊ လမ္းေလွ်ာက္တဲ့အခါ ေအာက္ပိုင္း ႂကြက္သားမ်ား နာက်င္ျခင္း စသည္တို႔လည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

BP ကို ဘယ္လို ထိန္းမလဲ
မိမိေနထိုင္မႈ ပုံစံ ေကာင္းမြန္ေအာင္ ျပင္ဆင္ေနထိုင္ျခင္း၊ အစားအေသာက္ထဲမွာ အငန္ဓာတ္ေလ်ာ့ခ်ျခင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ထိန္းျခင္း၊ ေဆးလိပ္ျဖတ္ျခင္း၊ အရက္ေသာက္ေနတာကို ျဖတ္ျခင္း၊ ေလ့က်င့္ခန္း ပုံမွန္ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ ေသြးတိုးတာ မျဖစ္ေအာင္ ထိန္းႏိုင္ပါတယ္။

High BP ေၾကာင့္ အျဖစ္အမ်ားဆုံး ေရာဂါမ်ား
ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးျခင္း၊ ေသြးခ်ိဳ ဆီးခ်ိဳ၊ ေက်ာက္ကပ္အတြင္းရွိ စစ္ထုတ္ေပးသည့္ အရာမ်ား ပ်က္စီးေစျခင္း၊ ေက်ာက္ကပ္သို႔ ပို႔ေပးေသာ ေသြးေၾကာမ်ား က်ဥ္းေျမာင္းေစျခင္း၊ အဓိကကေတာ့ ေက်ာက္ကပ္နဲ႔ ႏွလုံးကို ထိခိုက္ေစႏိုင္ပါတယ္။

အခုလို အခ်ိန္ေပး ဖတ္ရႈေပးတဲ့အတြက္ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။ ယခုလို ဗဟုသုတ ရရွိေစႏိုင္မယ့္ အေၾကာင္းအရာမ်ား ဆက္လက္တင္ျပေပးသြားမွာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ မပ်က္မကြက္ လာေရာက္ ဖတ္ရႈေပးေစခ်င္ပါတယ္။

Ref Links:
https://www.fda.gov/drugs/special-features/high-blood-pressure-understanding-silent-killer
https://www.riversideonline.com/patients-and-visitors/healthy-you-blog/blog/w/what-are-the-symptoms-of-high-blood-pressure
https://www.healthline.com/health/high-blood-pressure-hypertension#definition